آسمان تاریک

حفظ طبیعت آسمان شب ایران؛ نقشه‌ی آلودگی نوری و راهنمای پیدا کردن آسمان تاریک برای رصد

آلودگی نوری

چرا آسمان تاریک مهم است؟

آسمان پرستاره تنها مورد علاقه انسان‌های کنجکاو نیست بل‌که مناطقِ آسمان تاریک زیستگاه بسیاری از جانداران است که به تاریکی آسمان شب برای بقای خود نیاز دارند. تلاش برای مبارزه با آلودگی نوری نه تنها برای امور علمی اهمیت دارد که نوعی فعالیت در راستای حفظ محیط زیست نیز محسوب می شود.

برای رصدگر، پیدا کردن جای تاریک اولین قدم است: در آسمان شهر بیشتر ستاره‌ها دیده نمی‌شوند و کهکشان راه شیری و اجرام کم‌نور کاملاً محو می‌شوند. نقشه‌ی زیر نشان می‌دهد نور شبانه در کدام بخش‌های ایران بیشتر و در کدام بخش‌ها کمتر است.

نقشه‌ی آلودگی نوری ایران

نقشه‌ی آلودگی نوری ایران بر پایه‌ی داده‌ی ماهواره‌ای VIIRS؛ هرچه رنگ روشن‌تر و گرم‌تر باشد آلودگی نوری بیشتر است
نقشه‌ی آلودگی نوری ایران. منبع: lightpollutionmap.info؛ داده‌ی VIIRS (NASA / NOAA). نقاط روشن‌تر یعنی نور شبانه‌ی بیشتر.
باز کردن نقشه‌ی تعاملی ↗

نقشه‌ی تعاملی در سایت دیگری و به زبان انگلیسی باز می‌شود. در بخش بعد توضیح داده‌ایم کدام لایه‌ها برای رصدگر مفید است.

کدام لایه‌ها به کار رصدگر می‌آید؟

VIIRS

نور شبانه‌ی اندازه‌گیری‌شده توسط ماهواره. بهترین لایه برای دیدن اینکه شهرها، جاده‌ها و صنایع چقدر نور به آسمان می‌فرستند. می‌توانید سال‌های مختلف را مقایسه کنید.

Sky Brightness

درخشندگی تخمینی آسمان بر حسب SQM. این لایه نشان می‌دهد آسمان یک منطقه در عمل چقدر تاریک است، نه فقط چقدر نور روی زمین هست.

Find closest dark site

در بخش Tools؛ نزدیک‌ترین نقطه‌ی تاریک‌تر از آستانه‌ای که انتخاب می‌کنید را از محل شما پیدا می‌کند. برای برنامه‌ریزی گشت رصدی مفید است.

SQM و Dark sky parks

اندازه‌گیری‌های واقعی رصدگران در نقاط مختلف و پارک‌های آسمان تاریک ثبت‌شده. اگر در منطقه‌ی شما اندازه‌گیری ثبت شده، قابل‌اعتمادتر از تخمین ماهواره‌ای است.

مقیاس بورتل و SQM یعنی چه؟

SQM عددی است که تاریکی آسمان را بر حسب قدر بر ثانیه‌ی قوسی مربع می‌سنجد؛ هرچه عدد بزرگ‌تر باشد آسمان تاریک‌تر است. مقیاس بورتل (Bortle) همین را به نه رده تقسیم می‌کند.

رده‌ی بورتلوضعیت آسمانSQM تقریبی
۱ و ۲آسمان کاملاً تاریک؛ راه شیری سایه می‌اندازدبیش از ۲۱٫۵
۳روستایی؛ فقط افق‌ها کمی روشن است۲۱٫۳ تا ۲۱٫۵
۴حومه‌ی روستایی؛ راه شیری هنوز پرجزئیات است۲۰٫۸ تا ۲۱٫۳
۵حومه‌ی شهر؛ راه شیری ضعیف شده۲۰٫۳ تا ۲۰٫۸
۶حومه‌ی روشن؛ راه شیری فقط نزدیک سرسو دیده می‌شود۱۹٫۵ تا ۲۰٫۳
۷مرز شهر و حومه؛ آسمان خاکستری۱۸٫۹ تا ۱۹٫۵
۸ و ۹آسمان شهر؛ فقط روشن‌ترین ستاره‌ها دیده می‌شوندکمتر از ۱۸٫۹

این بازه‌ها تقریبی است و در منابع مختلف کمی تفاوت دارد. رنگ‌های ستون اول فقط برای شناسایی آسان ردیف‌هاست و ممکن است با رنگ لایه‌های نقشه یکی نباشد.

مقاله‌های آسمان تاریک در دست تهیه است

در حال جمع‌آوری و نوشتن مقاله‌هایی هستیم که به این موضوع‌ها می‌پردازند:

  • دلایل گسترش آلودگی نوری
  • راهکارهای کاهش آلودگی نوری
  • آلودگی نوری و محیط زیست
  • آلودگی نوری و اقتصاد

هر مقاله که آماده شد در بخش اخبار منتشر و از همین صفحه لینک می‌شود. برای اطلاع از انتشار می‌توانید ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

منبع نقشه و داده‌ها: lightpollutionmap.info (ساخته‌ی یوری استاره)، داده‌ی شبانه‌ی ماهواره‌ای VIIRS از NASA و NOAA و اطلس جهانی درخشندگی مصنوعی آسمان شب (Falchi و همکاران، ۲۰۱۶). گروه نجوم کاوش مالک این داده‌ها نیست و فقط آن‌ها را معرفی می‌کند.